શહેરનાં ઇન્ટરનેશનલ એરપોર્ટ પર અમેરિકાથી આવતી ફ્લાઈટે ઘડઘડાટી સાથે ઉતરાણ કર્યું છે એવા સમાચાર સાંભળતાંજ સપના અને અનંતનાં મનમાં પણ ઊંડે ઊંડે દબાણ થવા લાગ્યું, પોતાનાં હૃદયનાં ધબકારા વધી ગયા કે ચુકી ગયા તેની પણ ખબર પડતી ન હતી. સપના અને અનંત કાગડોળે જેની રાહ જોઇ રહ્યા હતા તે ચહેરો થોડી જ વારમાં તેમની સામે આવવાનો હતો.
૬૦/૬૫ વરસ નો પાકો અમેરિકન ગોરો ચહેરો જોતા તો એમ લાગે કે તેની ઉંમર ૪૦/૪૫ થી વધુ ન હોય શકે, પણ કસરતી કસાયેલ શરીર, ડાર્ક બ્લેક લાઈનીંગ સુટ, બ્લેક શૂઝ, માથા પર ચાંદીની જેમ ચમકતા ટૂંકા વાળ અને બ્લેક ગોલ્ડન ચશ્માં તેના પર ગજબનાં શોભતાં હતા. એરપોર્ટ ફોર્માલીટી પૂરી કરી જ્યારે તે બહાર નીકળ્યા ત્યારે ફડફડતા જીવે સપના અને અનંત વેઈટીંગ લોન્જમાં પોતાની સીટ પરથી ઉભા થઇ ગયા, તેમની ચાલમાં એક ગજબની સ્ફૂર્તિ અને આત્મ-વિશ્વાસ હતો, તે પોતે જ સપના અને અનંત પાસે ગયા, હાથ લાંબો કરી કહ્યું- આઈ એમ ડૉ. ડેવિડ ડી. બર્ન્સ..!
ડૉ.ડેવિડને પાછલી સીટ પર બેસાડી અનંત ડ્રાઈવિંગ સીટ પર ગોઠવાયો, અને ગાડી સડસડાટ હોસ્પિટલ તરફ ચાલી
સાથે સાથે આગલી સીટ પર બેસેલી સપનાનું મગજ તેને પાછલા દિવસોમાં લઇ ગયું.
લગભગ ૩૫/૪૦ દિવસથી સારવાર કરતા ડૉ.માથુર સતત ટેન્શનમાં હતા, પોતાના લોહીને બચાવવું કે કર્તવ્ય-નિષ્ઠ રહી ભગવાન સ્વરૂપ પેશન્ટને નવી જીંદગી આપવી..? કોઈ પણ ડૉકટર માટે તેમનો પેશન્ટ ભગવાન સ્વરૂપ જ હોય. તેની સેવાથી તેમને પરમાનંદ મળતો હોય છે ઉંમરનાં છઠા દસકામાં પહોચેલા ડૉ.માથુરે જમાનો જોયેલ હતો. પોતાના પર આવેલ મુસીબતથી તેઓ ચિંતાતુર હતાં, પણ પોતાનાં કર્તવ્યનાં ભોગે કોઈ બાંધછોડ કરવી તેમની પ્રકૃતિ નહોતી. એટલા માટે પોતે થોડા દિવસો સંયોગની સારવાર કર્યા બાદ જ ડૉ.માથુરે અમેરિકા સ્થિત ડૉ. ડેવિડ ડી. બર્ન્સનો સંપર્ક કરેલો અને તેમના કહેવા પ્રમાણે તે વહેલી સવારે ૦૩:૧૫ કલાકે પહોચવાના હતા.
એક એક્સિડન્ટમાં પોતાની યાદદાસ્ત ગુમાવી દીધેલા માણસ માટે વિશ્વનાં પ્રખ્યાત એવા ડોક્ટરને બોલાવવા પડે તેના માટે અનંતને થોડું અજુગતું લાગતું હતું, પણ જ્યારે ડૉ.માથુરે સપનાને જણાવ્યું કે સંયોગને ઝડપથી રીકવરી લાવવા માટે તેમને ડૉ.ડેવિડને બોલાવવા માંગે છે અને તેવું કહેતા ડૉ. માથુરે કહેલું કે, “જ્યારે હું પેનસીલવેનીયામાં એક સેમિનારમાં ગયો હતો, ત્યાં મારી મુલાકાત ડૉ. ડેવિડ ડી. બર્ન્સ. નામના ખૂબજ લાગણીશીલ વ્યક્તિ સાથે થઇ. જ્યારે પણ કોઈ તેની સાથે વાત કરે ત્યારે સતત તે તેમની સામે જોયા કરે, સામેવાળાના મનમાં શું ચાલે છે તે જાણવાની કોશિશ કરે, તે કહેતો કે લાગણી હંમેશા વિચારોમાંથી જ ઉત્ત્પન્ન થાય છે, લોકો ભલે કહે કે “ દિલ હૈ કી માનતા નહિ ”
પરંતુ તે કહે -સામાન્ય રીતે આપણે એવું માની લઈએ કે લાગણીઓ સ્વયં દિલથી પેદા થાય છે, તેને આપણે કોઈ રોક લગાવી શકીએ નહીં. આપણો કોઈ અંકુશ એમના ઉપર નથી. જ્યારે કોઈ રસ્તા પરથી પસાર થાય અને સામે મળનાર યુવક/યુવતી આપણને બહુ ગમી જાય કે ન ગમે, આ લાગણી ક્યાંથી ઉત્તપન્ન થાય? આ પ્રશ્ન મનોવિજ્ઞાનનો છે, કે ફીલોસોફીનો? પરંતુ આટલું તો છે જ, કે આપણી ગાડી આપણે નહિ પણ આપણી લાગણી ચલાવે છે. તમને કોઈ ગમે કે ન ગમે ત્યારે તમારું મગજ તેને હકારાત્મક/નકારાત્મક અભિગમ આપી તેના તરફ સકારાત્મક/ નકારાત્મક લાગણી વહાવે છે. અને તે પ્રેમ કે નફરતનો ઓર્ડર, પહેલા તમારું મગજ આપે છે અને પછી દિલ.
સાથે સાથે આગલી સીટ પર બેસેલી સપનાનું મગજ તેને પાછલા દિવસોમાં લઇ ગયું.
લગભગ ૩૫/૪૦ દિવસથી સારવાર કરતા ડૉ.માથુર સતત ટેન્શનમાં હતા, પોતાના લોહીને બચાવવું કે કર્તવ્ય-નિષ્ઠ રહી ભગવાન સ્વરૂપ પેશન્ટને નવી જીંદગી આપવી..? કોઈ પણ ડૉકટર માટે તેમનો પેશન્ટ ભગવાન સ્વરૂપ જ હોય. તેની સેવાથી તેમને પરમાનંદ મળતો હોય છે ઉંમરનાં છઠા દસકામાં પહોચેલા ડૉ.માથુરે જમાનો જોયેલ હતો. પોતાના પર આવેલ મુસીબતથી તેઓ ચિંતાતુર હતાં, પણ પોતાનાં કર્તવ્યનાં ભોગે કોઈ બાંધછોડ કરવી તેમની પ્રકૃતિ નહોતી. એટલા માટે પોતે થોડા દિવસો સંયોગની સારવાર કર્યા બાદ જ ડૉ.માથુરે અમેરિકા સ્થિત ડૉ. ડેવિડ ડી. બર્ન્સનો સંપર્ક કરેલો અને તેમના કહેવા પ્રમાણે તે વહેલી સવારે ૦૩:૧૫ કલાકે પહોચવાના હતા.
એક એક્સિડન્ટમાં પોતાની યાદદાસ્ત ગુમાવી દીધેલા માણસ માટે વિશ્વનાં પ્રખ્યાત એવા ડોક્ટરને બોલાવવા પડે તેના માટે અનંતને થોડું અજુગતું લાગતું હતું, પણ જ્યારે ડૉ.માથુરે સપનાને જણાવ્યું કે સંયોગને ઝડપથી રીકવરી લાવવા માટે તેમને ડૉ.ડેવિડને બોલાવવા માંગે છે અને તેવું કહેતા ડૉ. માથુરે કહેલું કે, “જ્યારે હું પેનસીલવેનીયામાં એક સેમિનારમાં ગયો હતો, ત્યાં મારી મુલાકાત ડૉ. ડેવિડ ડી. બર્ન્સ. નામના ખૂબજ લાગણીશીલ વ્યક્તિ સાથે થઇ. જ્યારે પણ કોઈ તેની સાથે વાત કરે ત્યારે સતત તે તેમની સામે જોયા કરે, સામેવાળાના મનમાં શું ચાલે છે તે જાણવાની કોશિશ કરે, તે કહેતો કે લાગણી હંમેશા વિચારોમાંથી જ ઉત્ત્પન્ન થાય છે, લોકો ભલે કહે કે “ દિલ હૈ કી માનતા નહિ ”
પરંતુ તે કહે -સામાન્ય રીતે આપણે એવું માની લઈએ કે લાગણીઓ સ્વયં દિલથી પેદા થાય છે, તેને આપણે કોઈ રોક લગાવી શકીએ નહીં. આપણો કોઈ અંકુશ એમના ઉપર નથી. જ્યારે કોઈ રસ્તા પરથી પસાર થાય અને સામે મળનાર યુવક/યુવતી આપણને બહુ ગમી જાય કે ન ગમે, આ લાગણી ક્યાંથી ઉત્તપન્ન થાય? આ પ્રશ્ન મનોવિજ્ઞાનનો છે, કે ફીલોસોફીનો? પરંતુ આટલું તો છે જ, કે આપણી ગાડી આપણે નહિ પણ આપણી લાગણી ચલાવે છે. તમને કોઈ ગમે કે ન ગમે ત્યારે તમારું મગજ તેને હકારાત્મક/નકારાત્મક અભિગમ આપી તેના તરફ સકારાત્મક/ નકારાત્મક લાગણી વહાવે છે. અને તે પ્રેમ કે નફરતનો ઓર્ડર, પહેલા તમારું મગજ આપે છે અને પછી દિલ.
હું ભારત આવતો રહ્યો પરંતુ તે કીડો હતો, ત્યાર બાદ તે માનસિક સ્થિતિ જાણવા માટે પ્રખ્યાત થયા. થોડા દિવસ પહેલા જ્યારે મારે સંયોગ વિષે વાત થઇ ત્યારે તેમણે કહ્યું કે તે અત્યારે એક આવી જ મન:સ્થિતિ પર અભ્યાસ કરી રહ્યા છે અને જો આપણને પ્રોબ્લેમ ન હોય, તો તે ભારત આવી સંયોગ પર તેમની થીયરીનો પ્રયોગ કરવા માંગે છે. શું હું તેમને બોલાવું? આ એક એક્સ્પીરીમેન્ટ છે, જો આ કામમાં સફળતા મળે તો દુનિયાને એક નવો આધાર મળશે. અને આપણે સંયોગને સાજો કરવામાં એક પગલું આગળ વધીશું. પણ જો સફળતા ન મળે તો આપણે એક પણ ડગલું પાછા પડવાનાં નથી. મતલબ કે આપણને કોઈ નુકસાન નથી.”
અનિમેષ નજરે સાંભળી રહેલી સપનાને થયું કે પોતે જ આ વાત જાગતા સાંભળી રહી છે, કે પછી સપનું છે?
અનિમેષ નજરે સાંભળી રહેલી સપનાને થયું કે પોતે જ આ વાત જાગતા સાંભળી રહી છે, કે પછી સપનું છે?
સપના પાસે “ હા ” પાડવા સિવાય કોઈ વિકલ્પ જ નહોતો.
ડૉ.માથુર પોતાની ચેર પરથી ઉભા થયા અને સપનાનો હાથ પકડી કહ્યું
“ બેટા, કોઈ ચિંતા કરતી નહીં, બધું સારું થઇ જશે અને હા…… આ વાતની કોઈને ખબર પડવી જોઈએ નહીં. ખાસ કરીને રાહુલને.” -આટલી સુચના આપી ડૉ.માથુર પોતાની ચેમ્બરમાં જતા રહ્યા.
પણ સપના વિચારતી હતી કે માણસનું મન હંમેશા અંતિમવાદી રહ્યું છે. જિંદગીના દરેક સ્થાન પર તેને સતત એક અંતથી બીજા અંત સુધી દોડવું છે, ભણતરના અંતથી રીઝલ્ટ, રીઝલ્ટથી લઇ નવી નોકરી કે બીઝનેસ, બીઝનેસથી લઇ સફળતા… પોતે આમાં ક્યા અંત માટે દોડી રહી છે….!
“ તો આપણે પહેલા હોસ્પિટલ જઈશું. બરાબર ને….? ” ડૉ.ડેવિડ બોલ્યા,
“હેં ? હા હા…!” સપના જાણે તંદ્રા માંથી જાગી હોય એમ બોલી,
“લાઈફ સેવ” હોસ્પિટલનાં રૂમની ઘડિયાળ તેમની ચાલ મુજબ જ ચાલતી હતી. આજુબાજુ અદ્યતન લાઈફ સપોર્ટ સીસ્ટમથી સજ્જ બિછાનામાં એક બીઝનેસમેન લાચાર અવસ્થામાં સુતો છે, એક એવો બીઝનેસમેન, કે જેણે કેટકેટલી મુશ્કેલીઓનો મક્કમતા પૂર્વક સામનો કરી પોતાના બાવડાના બળે જ એક પોતાનું સામ્રાજ્ય ઉભું કરેલ, પરંતુ અત્યારે લાચાર વસ્થામાં સૂતેલો હતો.
હોસ્પિટલ પર ડૉ.માથુર એમની રાહ જ જોઈ રહ્યા હતાં. ઔપચારિક વાતચીત પછી બધા સંયોગનાં રૂમમાં આવ્યા. પેશન્ટની તમામ વિગતથી વાકેફ થઇ પૂર્ણ તૈયારી સાથે આવેલ ડૉ. ડેવિડે સમય ન બગાડતા ડૉ.માથુરનો સાથ લઇ પોતાની ટ્રીટમેન્ટ ચાલુ કરી. સપના અને અનંતે આશાભરી નજરે એક બીજા સામે જોયું, બન્નેની નજરમાં એકબીજા માટે માત્ર આશ્વાસન સિવાય કશું જ નહોતું.
ડૉ.માથુરનાં કહેવા પ્રમાણે ડૉ. ડેવિડ, સંયોગની સારવાર માત્ર રાત્રી દરમિયાન જ કરવાના હતા, અને પહેલા જ દિવસે તેમને સંયોગનાં બ્રેઈન તરફથી પોઝેટીવ રિસ્પોન્સ મળતો હોવાથી ચારેય ખૂશ હતા.
ડૉ.માથુર પોતાની ચેર પરથી ઉભા થયા અને સપનાનો હાથ પકડી કહ્યું
“ બેટા, કોઈ ચિંતા કરતી નહીં, બધું સારું થઇ જશે અને હા…… આ વાતની કોઈને ખબર પડવી જોઈએ નહીં. ખાસ કરીને રાહુલને.” -આટલી સુચના આપી ડૉ.માથુર પોતાની ચેમ્બરમાં જતા રહ્યા.
પણ સપના વિચારતી હતી કે માણસનું મન હંમેશા અંતિમવાદી રહ્યું છે. જિંદગીના દરેક સ્થાન પર તેને સતત એક અંતથી બીજા અંત સુધી દોડવું છે, ભણતરના અંતથી રીઝલ્ટ, રીઝલ્ટથી લઇ નવી નોકરી કે બીઝનેસ, બીઝનેસથી લઇ સફળતા… પોતે આમાં ક્યા અંત માટે દોડી રહી છે….!
“ તો આપણે પહેલા હોસ્પિટલ જઈશું. બરાબર ને….? ” ડૉ.ડેવિડ બોલ્યા,
“હેં ? હા હા…!” સપના જાણે તંદ્રા માંથી જાગી હોય એમ બોલી,
“લાઈફ સેવ” હોસ્પિટલનાં રૂમની ઘડિયાળ તેમની ચાલ મુજબ જ ચાલતી હતી. આજુબાજુ અદ્યતન લાઈફ સપોર્ટ સીસ્ટમથી સજ્જ બિછાનામાં એક બીઝનેસમેન લાચાર અવસ્થામાં સુતો છે, એક એવો બીઝનેસમેન, કે જેણે કેટકેટલી મુશ્કેલીઓનો મક્કમતા પૂર્વક સામનો કરી પોતાના બાવડાના બળે જ એક પોતાનું સામ્રાજ્ય ઉભું કરેલ, પરંતુ અત્યારે લાચાર વસ્થામાં સૂતેલો હતો.
હોસ્પિટલ પર ડૉ.માથુર એમની રાહ જ જોઈ રહ્યા હતાં. ઔપચારિક વાતચીત પછી બધા સંયોગનાં રૂમમાં આવ્યા. પેશન્ટની તમામ વિગતથી વાકેફ થઇ પૂર્ણ તૈયારી સાથે આવેલ ડૉ. ડેવિડે સમય ન બગાડતા ડૉ.માથુરનો સાથ લઇ પોતાની ટ્રીટમેન્ટ ચાલુ કરી. સપના અને અનંતે આશાભરી નજરે એક બીજા સામે જોયું, બન્નેની નજરમાં એકબીજા માટે માત્ર આશ્વાસન સિવાય કશું જ નહોતું.
ડૉ.માથુરનાં કહેવા પ્રમાણે ડૉ. ડેવિડ, સંયોગની સારવાર માત્ર રાત્રી દરમિયાન જ કરવાના હતા, અને પહેલા જ દિવસે તેમને સંયોગનાં બ્રેઈન તરફથી પોઝેટીવ રિસ્પોન્સ મળતો હોવાથી ચારેય ખૂશ હતા.
સવારે 08:૦૦ કલાકે વાગેલ એલાર્મ વાગતા જ અનંત સફાળો જાગી ગયો, રાતનાં ઉજાગરાથી તેની આંખો લાલ હતી. ફ્રેશ થઇ તરત તેણે અવનીને દવા લેવાનું યાદ અપાવવા ફોન લાગાવ્યો. સતત નો રીપ્લાય આવતા તેને ચિંતા થઇ. ફટાફટ તૈયાર થઇ અવનીના ઘરે ગયો, આજુબાજુ તપાસ કરતા ખબર પડી કે કોઈ ને કંઈ જ ખબર નથી. એટલે તેને સપનાનો કોન્ટેક્ટ કરવાનો વિચાર આવ્યો, પણ તેને થયું કે રાતનાં ઉજાગરા પછી તેને હેરાન કરાવી યોગ્ય નથી. આખરે તેણે સપનાની ઓફિસે જઈ રાહ જોવાનો વિચાર કર્યો.
સપના બપોરે ૧૧:૩૦ કલાકે ઓફીસ પહોચી. અનંતને ઓફીસ બહાર જોય તેને નવાઈ લાગી,
“અરે….અત્યારમાં અહી? કોઈ ટેન્શન તો નથી ને ?”
“ના ના કોઈ ટેન્શન નથી પણ…. ” ના પાડતા પાડતા પણ અનંત તેના અંદરનાં ભાવને રોકી શકતો ન હતો. પણ સપનાએ તેનું મન પારખી લીધું હતું.
“આવો, ઓફીસમાં બેસી ને જ વાત કરીએ.” સપનાનાં કહેવાથી નાનું બાળક દોરાય તેમ અનંત તેની પાછળ પાછળ ગયો.
જિંદગી માણસને ક્યારે, કેવી પરીસ્થિતિમાં લઇ જાય તેની કોઈને કઈ ખબર પડતી નથી હોતી. જે અનંત મુશ્કેલીના સમયમાં સપનાની મદદ કરવા એક અડીખમ દીવાલ બની રહેતો તે આજે સપના પાછળ દોરાઈ રહ્યો હતો.
ઓફીસના ખૂણામાં રહેલા નાના એવા મંદિરમાં માથું નમાવી સપનાએ પોતાની જગ્યા લીધી. સામેની ખૂરશી પર અનંત હતો. પ્યુને બે કપ ચા ટેબલ પર મૂકી ગયો કે તરત સપનાએ કહ્યું.. “શું થયું ? બોલો.”
“સપના…. અવની…..ક્યાંક ચાલી ગઈ છે, હું તેમનાં ઘરે પણ જઈ આવ્યો. આજુબાજુ પણ તપાસ કરી, પણ….. એમના પાડોસીએ કહ્યું. સામાન ઘણો હતો. ઘણા દિવસ માટે બહાર ગામ જતા હોય તેવું લાગ્યું. એ ક્યાં ગઈ હશે ?”
“કદાચ ક્યાંક બહારગામ ગયા હોય… આપણે સાંજે અવનીની ઘરે જઈ આવશું, બસ..!” સપનાએ કહ્યું.
“હું માનવા તૈયાર નથી કે અવની મને કહ્યા વગર ક્યાંય પણ જાય…જરૂર કોઈ વાત છે.”
આટલી વ્યાકુળતાથી અનંતને અવનીની ચિંતા કરતો જોઈ સપના રાજી થતી હતી કે અનંત હવે ખરેખર અવનીને પ્રેમ કરવા લાગ્યો છે.
કોઈ વાંધો નહીં અવનીની ઓફીસ જોઈનીંગ ફાઈલ મંગાવી લઉં છું, તેમાં કોઈ બીજા કોન્ટેક્ટ કે અડ્રેસ મળી રહેશે. સપનાએ તરત તેમના ક્લાર્કને અવનીની ફાઈલ ગોતવા માટે કહ્યું, ચા પૂરી થઇ ત્યાં સુધીમાં ફાઈલ આવી ગઈ. ગામનું નામ અને એડ્રેસ મળી ગયું.
‘તમે જેટલાં વધું નિર્દોષ બનો છો, એટલું વધુ સુંદર તમારું અસ્તિત્વ બને છે.’ એવું વિચારતી અવની, બાળક કુખમાં આવતા, હવે અનિકેતના અવસાન પછી ઠંડી પડી રહી હતી.. વિચારોમાં ડૂબી ગઈ હતી . ‘તમે જેટલા વધુ જ્ઞાની બનો એટલું અસ્તિત્વ વધુ ને વધુ કુરૂપ બનતું જાય છે. કારણ કે તમે તારણો વડે કાર્ય કરવાનું ચાલુ કરો છો, તમે જ્ઞાન વડે કામ કરવાનું ચાલુ કરો છો. જે ક્ષણે તમે જાણો છો અને વિચારો છો કે હું જાણું છું, એ જ ક્ષણે તમે તમારી અને જે છે તેની વચ્ચે અવરોધો ઉભા કરો છો. પછી બધું જ નાશ પામે છે. પછી તમે તમારા કાનેથી સાંભળતા નથી, તમે અનુવાદ કરો છો. પછી તમે તમારી આંખોથી જોતા નથી, અર્થઘટન કરો છો. પછી તમે તમારા હૃદયથી અનુભવ કરતા નથી, તમે એવું વિચારો છો કે તમે અનુભવો છો. પછી અસ્તિત્વની તત્વ્ક્ષણ મળવાની તન્મયતા સાથે મળવાની સંભાવના ખતમ થઇ જાય છે. તમે વિભાજીત થઇ ચુક્યા હો છો…’ પુરપાટ ઝડપે ચાલી રહેલી ટ્રેઈનમાં અવનીના મગજમાં પુરપાટ આવેગો દોડી રહ્યા હતાં. એકધારા બનાવો અને હાલની શારીરિક-માનસિક હાલતથી એ ડામાડોળ બની હતી. તો એના પોતાના અને આવનાર બાળક વિશેના વિચારો જાણે દ્રઢ બની રહ્યા હતા
સપના બપોરે ૧૧:૩૦ કલાકે ઓફીસ પહોચી. અનંતને ઓફીસ બહાર જોય તેને નવાઈ લાગી,
“અરે….અત્યારમાં અહી? કોઈ ટેન્શન તો નથી ને ?”
“ના ના કોઈ ટેન્શન નથી પણ…. ” ના પાડતા પાડતા પણ અનંત તેના અંદરનાં ભાવને રોકી શકતો ન હતો. પણ સપનાએ તેનું મન પારખી લીધું હતું.
“આવો, ઓફીસમાં બેસી ને જ વાત કરીએ.” સપનાનાં કહેવાથી નાનું બાળક દોરાય તેમ અનંત તેની પાછળ પાછળ ગયો.
જિંદગી માણસને ક્યારે, કેવી પરીસ્થિતિમાં લઇ જાય તેની કોઈને કઈ ખબર પડતી નથી હોતી. જે અનંત મુશ્કેલીના સમયમાં સપનાની મદદ કરવા એક અડીખમ દીવાલ બની રહેતો તે આજે સપના પાછળ દોરાઈ રહ્યો હતો.
ઓફીસના ખૂણામાં રહેલા નાના એવા મંદિરમાં માથું નમાવી સપનાએ પોતાની જગ્યા લીધી. સામેની ખૂરશી પર અનંત હતો. પ્યુને બે કપ ચા ટેબલ પર મૂકી ગયો કે તરત સપનાએ કહ્યું.. “શું થયું ? બોલો.”
“સપના…. અવની…..ક્યાંક ચાલી ગઈ છે, હું તેમનાં ઘરે પણ જઈ આવ્યો. આજુબાજુ પણ તપાસ કરી, પણ….. એમના પાડોસીએ કહ્યું. સામાન ઘણો હતો. ઘણા દિવસ માટે બહાર ગામ જતા હોય તેવું લાગ્યું. એ ક્યાં ગઈ હશે ?”
“કદાચ ક્યાંક બહારગામ ગયા હોય… આપણે સાંજે અવનીની ઘરે જઈ આવશું, બસ..!” સપનાએ કહ્યું.
“હું માનવા તૈયાર નથી કે અવની મને કહ્યા વગર ક્યાંય પણ જાય…જરૂર કોઈ વાત છે.”
આટલી વ્યાકુળતાથી અનંતને અવનીની ચિંતા કરતો જોઈ સપના રાજી થતી હતી કે અનંત હવે ખરેખર અવનીને પ્રેમ કરવા લાગ્યો છે.
કોઈ વાંધો નહીં અવનીની ઓફીસ જોઈનીંગ ફાઈલ મંગાવી લઉં છું, તેમાં કોઈ બીજા કોન્ટેક્ટ કે અડ્રેસ મળી રહેશે. સપનાએ તરત તેમના ક્લાર્કને અવનીની ફાઈલ ગોતવા માટે કહ્યું, ચા પૂરી થઇ ત્યાં સુધીમાં ફાઈલ આવી ગઈ. ગામનું નામ અને એડ્રેસ મળી ગયું.
‘તમે જેટલાં વધું નિર્દોષ બનો છો, એટલું વધુ સુંદર તમારું અસ્તિત્વ બને છે.’ એવું વિચારતી અવની, બાળક કુખમાં આવતા, હવે અનિકેતના અવસાન પછી ઠંડી પડી રહી હતી.. વિચારોમાં ડૂબી ગઈ હતી . ‘તમે જેટલા વધુ જ્ઞાની બનો એટલું અસ્તિત્વ વધુ ને વધુ કુરૂપ બનતું જાય છે. કારણ કે તમે તારણો વડે કાર્ય કરવાનું ચાલુ કરો છો, તમે જ્ઞાન વડે કામ કરવાનું ચાલુ કરો છો. જે ક્ષણે તમે જાણો છો અને વિચારો છો કે હું જાણું છું, એ જ ક્ષણે તમે તમારી અને જે છે તેની વચ્ચે અવરોધો ઉભા કરો છો. પછી બધું જ નાશ પામે છે. પછી તમે તમારા કાનેથી સાંભળતા નથી, તમે અનુવાદ કરો છો. પછી તમે તમારી આંખોથી જોતા નથી, અર્થઘટન કરો છો. પછી તમે તમારા હૃદયથી અનુભવ કરતા નથી, તમે એવું વિચારો છો કે તમે અનુભવો છો. પછી અસ્તિત્વની તત્વ્ક્ષણ મળવાની તન્મયતા સાથે મળવાની સંભાવના ખતમ થઇ જાય છે. તમે વિભાજીત થઇ ચુક્યા હો છો…’ પુરપાટ ઝડપે ચાલી રહેલી ટ્રેઈનમાં અવનીના મગજમાં પુરપાટ આવેગો દોડી રહ્યા હતાં. એકધારા બનાવો અને હાલની શારીરિક-માનસિક હાલતથી એ ડામાડોળ બની હતી. તો એના પોતાના અને આવનાર બાળક વિશેના વિચારો જાણે દ્રઢ બની રહ્યા હતા
“શું વિચારે છે બેટા ? તારા પપ્પા જે કહે એ બરાબર છે. ” અવનીના મમ્મીએ કહ્યું .
બારી બહાર દૂરદૂર દેખાતા પર્વતોને જોતા કંઇ પણ સાંભળ્યા વગર અવનીએ કહ્યું, “શું? તમે કાંઈ મને કહ્યું?”
“હા. જો ને પેલા સુનંદાબેનની દીકરી પણ કાળું મોં કરી ને આવી’તી પણ તેણે તરત એબોર્શન કરાવી લીધું, કોઈને કશી ખબર જ પડી નહિ.”
અવનીને આ “કાળું મોં કરીને આવી’તી ” વાક્ય એવું ખુંચ્યુ, કે જમીન જગ્યા આપે તો સમાય જાઉ.
“પણ મા પહેલી વાત તો એ, કે મેં કોઈ કાળું મોં નથી કર્યું. અને બીજી વાત એમ કે હું અને અનિકેત લગ્ન કરવાના જ હતા ને. તને ખબર હોવા છતાં કેમ આવું કહે છે?” કંઇક દુભાતા મને અવનીએ કહ્યું .
“તારી વાત સાચી, પણ આ કોઈ સામાન્ય બાબત પણ નથી જ ને ? જો તારું બાળક જન્મ લે તો ગામમાં આપણી આબરૂ શું? ક્યા મોઢે અમારે બહાર નીકળવું? અને તારી સામે હજુ આખી જિંદગી છે, આજે નહિ તો કાલે તને કોઈ સારું પાત્ર મળી જ રહેશે. બાળકની સાથે જિંદગી પસાર કરવાની વાત સારી છે, પણ વાસ્તવિકતા કંઇક અલગ હોય છે બેટા. તું ધારે છે એટલી આ દુનિયા સરળ નથી.”
“તારી વાત પણ સાચી મા, મારે એબોર્શન કરાવવું નથી અને એબોર્શન કરાવવું સહેલું પણ નથી.. સમય ઘણો વીતી ગયો છે એવું ડોકટરે પણ કહ્યું છે અને ધારો કે ઓપરેશન દરમિયાન મને કંઇક થઇ ગયું તો? તમારું કોણ છે આ દુનિયામાં?”
” તને કાંઈ નહિ થાય અને અમારે તો ઝાઝી ગઈ ને થોડી રહી… તારી સામે પહાડ જેવી જિંદગી છે બેટા…”
“જો મા, ન તો તારા માબાપ પાસે મોટી જાયદાદ હતી કે ન મારા પપ્પા પાસે, તમારી જિંદગી પણ આમ જ પસાર થઇ છે, તેમ જ મારી જિંદગી પસાર થઇ જશે. આપણને તો અભાવમાં રહેવાની આદત છે .”
આના જવાબમાં અવનીની મમ્મીના મોઢા પર એક નિરાશા છવાઈ ગઈ. જેની દીકરી લગ્ન પહેલા જ મા બનવાની હોય તેની મનોદશા બહુ વિચિત્ર હોય, તેનાં મનમાં કંઇક ગડમથલ ચાલતી હતી તેમાં ટ્રેનની વ્હીસલે ખલેલ પાડી.
“કયું ગામ આવ્યું બેટા?”
‘આપણું જ છે, ચાલો,” અવનીની મમ્મીએ કહ્યું.
બારી બહાર દૂરદૂર દેખાતા પર્વતોને જોતા કંઇ પણ સાંભળ્યા વગર અવનીએ કહ્યું, “શું? તમે કાંઈ મને કહ્યું?”
“હા. જો ને પેલા સુનંદાબેનની દીકરી પણ કાળું મોં કરી ને આવી’તી પણ તેણે તરત એબોર્શન કરાવી લીધું, કોઈને કશી ખબર જ પડી નહિ.”
અવનીને આ “કાળું મોં કરીને આવી’તી ” વાક્ય એવું ખુંચ્યુ, કે જમીન જગ્યા આપે તો સમાય જાઉ.
“પણ મા પહેલી વાત તો એ, કે મેં કોઈ કાળું મોં નથી કર્યું. અને બીજી વાત એમ કે હું અને અનિકેત લગ્ન કરવાના જ હતા ને. તને ખબર હોવા છતાં કેમ આવું કહે છે?” કંઇક દુભાતા મને અવનીએ કહ્યું .
“તારી વાત સાચી, પણ આ કોઈ સામાન્ય બાબત પણ નથી જ ને ? જો તારું બાળક જન્મ લે તો ગામમાં આપણી આબરૂ શું? ક્યા મોઢે અમારે બહાર નીકળવું? અને તારી સામે હજુ આખી જિંદગી છે, આજે નહિ તો કાલે તને કોઈ સારું પાત્ર મળી જ રહેશે. બાળકની સાથે જિંદગી પસાર કરવાની વાત સારી છે, પણ વાસ્તવિકતા કંઇક અલગ હોય છે બેટા. તું ધારે છે એટલી આ દુનિયા સરળ નથી.”
“તારી વાત પણ સાચી મા, મારે એબોર્શન કરાવવું નથી અને એબોર્શન કરાવવું સહેલું પણ નથી.. સમય ઘણો વીતી ગયો છે એવું ડોકટરે પણ કહ્યું છે અને ધારો કે ઓપરેશન દરમિયાન મને કંઇક થઇ ગયું તો? તમારું કોણ છે આ દુનિયામાં?”
” તને કાંઈ નહિ થાય અને અમારે તો ઝાઝી ગઈ ને થોડી રહી… તારી સામે પહાડ જેવી જિંદગી છે બેટા…”
“જો મા, ન તો તારા માબાપ પાસે મોટી જાયદાદ હતી કે ન મારા પપ્પા પાસે, તમારી જિંદગી પણ આમ જ પસાર થઇ છે, તેમ જ મારી જિંદગી પસાર થઇ જશે. આપણને તો અભાવમાં રહેવાની આદત છે .”
આના જવાબમાં અવનીની મમ્મીના મોઢા પર એક નિરાશા છવાઈ ગઈ. જેની દીકરી લગ્ન પહેલા જ મા બનવાની હોય તેની મનોદશા બહુ વિચિત્ર હોય, તેનાં મનમાં કંઇક ગડમથલ ચાલતી હતી તેમાં ટ્રેનની વ્હીસલે ખલેલ પાડી.
“કયું ગામ આવ્યું બેટા?”
‘આપણું જ છે, ચાલો,” અવનીની મમ્મીએ કહ્યું.
સ્ટેશનની બહાર આવતા જ અવનીએ અને તેના મમ્મી પપ્પાએ અનંતને અને સપના ને જોયા, સ્ટેશનનાં પગથીયા ઉતરતા જ અવનીએ આશ્ચર્યથી પૂછ્યું , “તમે અહિયાં ક્યાંથી ?” અવનીની પાછળ તેના મમ્મી પપ્પા જોડાયા .
સવાલ સામે સવાલ પૂછતા અનંતે એની સામે જોયુ.
“અવની, તારો ફોન ક્યા છે ?”
સંકોચાતા જીવે અવનીએ તેના પપ્પા તરફ નજર કરી કીધું- “બેટરી લો હતી ”
“તો? ચાર્જ ન થાય? તને ખબર છે સવારથી અમે કેટલા ટેન્શન માં છીએ? એક…એક ફોન તો કરી શકાય ને? સારું થયું કે હું ફરી તારા ઘર બાજુ ગયો ત્યારે પૂછપરછ કરતા તમે અહીં આવ્યા હોવાની શંકા થઇ અને ઝડપથી તમારી પાછળ અહીં આવ્યા …એ તો તમે લોકલમાં બેઠા એટલે અમે તમને અહીં મળી શક્યા, બાકી આ ગામમાં ક્યાં શોધત? પણ આમ અચાનક અહીં આવવાનું કારણ?” -અનંતની આંખમાં ચિંતા હતી.
“અવની, તારે મને તો કહેવું જોઈએ ને ?”સપના બોલી.
અવનિ પોતાની મરજીથી આવેલ ન હતી એટલે તે કશું કહી શકે તેમ ન હતી,
“એ અમારા કહેવાથી આવી છે, અને અમે કોઈને ખબર ના પડે તેમ અમે તેનું એબોર્શન કરાવવા માગીએ છીએ” અવનીની પપ્પા બોલ્યા.
“ભ્રૂણ હત્યા? અને એ પણ હવે છેક? દીકરીના જીવના જોખમે?” સપના ગુસ્સામાં બોલી ઉઠી .
“કાકા, તમે તો સમજદાર છો, અને કાકી તમે એક સ્ત્રી થઇ આવું કરાવવા જાવ છો? તમે મને એબોર્શનનું કોઈ એક સાચું કારણ તો બતાવો? લગ્ન વગર મા બનનાર અવની કંઈ પહેલી સ્ત્રી નથી કે છેલ્લી પણ નથી જ. સમાજમાં તેની સામે, તેના બાળક સામે લોકોની નજર અલગ હોય પણ તેનો વિકલ્પ હોય અને એબોર્શન એ વિકલ્પ નહીં ગુનો છે, જેલની સજા થાય જેલની, તમને ખબર છે? અવનીને અને આપ બંને ને પણ….” -સપના એક શ્વાસે બોલતી ગઈ.
અવની અને તેના મમ્મી પપ્પા મૂંઢની જેમ સાંભળી રહ્યા હતાં…
“કાકા, જો તમને એવું લાગતું હોય કે ભવિષ્યમાં અવની અને એના બાળકનું શું? તો હું અંનત, અનંત રાવલ તેને મારા ઘરમાં રાખીશ, અને તેમાં કોઈ ઉપકાર કે દયાની વાત નથી, અવનીનાં પેટમાં અમારા કુળનું લોહી છે, તેને સાચવવાની તમામ જવાબદારી મારા શિરે રાખીશ” કહેતા અનંત ગળગળો થઇ ગયો.
અવનીના મમ્મી આગળ આવી અનંતનાં બે હાથ પકડી કહ્યું, “ બેટા , તમે અમારી આંખ ખોલી, અમને પણ અમારી દીકરીની ચિંતા તો છે જ પણ સમાજ પણ કેવો છે એ તમે નથી જાણતા?” અવનીના પપ્પા સામે જોઈ બોલ્યા. “જો..તને અને અવનીને વાંધો ન હોય તો અમને પણ કોઈ વાંધો નથી. તમે શું કહો છો, અવનીના પપ્પા?”
અવનીના પપ્પાએ શરમથી માથું નીચું કરી પ્રસ્તાવનો સ્વીકાર કર્યો.
અનંતે અવનીની પાસે જઈ કહ્યું, “તો આપણે ઘરે જઈશું?”
સવાલ સામે સવાલ પૂછતા અનંતે એની સામે જોયુ.
“અવની, તારો ફોન ક્યા છે ?”
સંકોચાતા જીવે અવનીએ તેના પપ્પા તરફ નજર કરી કીધું- “બેટરી લો હતી ”
“તો? ચાર્જ ન થાય? તને ખબર છે સવારથી અમે કેટલા ટેન્શન માં છીએ? એક…એક ફોન તો કરી શકાય ને? સારું થયું કે હું ફરી તારા ઘર બાજુ ગયો ત્યારે પૂછપરછ કરતા તમે અહીં આવ્યા હોવાની શંકા થઇ અને ઝડપથી તમારી પાછળ અહીં આવ્યા …એ તો તમે લોકલમાં બેઠા એટલે અમે તમને અહીં મળી શક્યા, બાકી આ ગામમાં ક્યાં શોધત? પણ આમ અચાનક અહીં આવવાનું કારણ?” -અનંતની આંખમાં ચિંતા હતી.
“અવની, તારે મને તો કહેવું જોઈએ ને ?”સપના બોલી.
અવનિ પોતાની મરજીથી આવેલ ન હતી એટલે તે કશું કહી શકે તેમ ન હતી,
“એ અમારા કહેવાથી આવી છે, અને અમે કોઈને ખબર ના પડે તેમ અમે તેનું એબોર્શન કરાવવા માગીએ છીએ” અવનીની પપ્પા બોલ્યા.
“ભ્રૂણ હત્યા? અને એ પણ હવે છેક? દીકરીના જીવના જોખમે?” સપના ગુસ્સામાં બોલી ઉઠી .
“કાકા, તમે તો સમજદાર છો, અને કાકી તમે એક સ્ત્રી થઇ આવું કરાવવા જાવ છો? તમે મને એબોર્શનનું કોઈ એક સાચું કારણ તો બતાવો? લગ્ન વગર મા બનનાર અવની કંઈ પહેલી સ્ત્રી નથી કે છેલ્લી પણ નથી જ. સમાજમાં તેની સામે, તેના બાળક સામે લોકોની નજર અલગ હોય પણ તેનો વિકલ્પ હોય અને એબોર્શન એ વિકલ્પ નહીં ગુનો છે, જેલની સજા થાય જેલની, તમને ખબર છે? અવનીને અને આપ બંને ને પણ….” -સપના એક શ્વાસે બોલતી ગઈ.
અવની અને તેના મમ્મી પપ્પા મૂંઢની જેમ સાંભળી રહ્યા હતાં…
“કાકા, જો તમને એવું લાગતું હોય કે ભવિષ્યમાં અવની અને એના બાળકનું શું? તો હું અંનત, અનંત રાવલ તેને મારા ઘરમાં રાખીશ, અને તેમાં કોઈ ઉપકાર કે દયાની વાત નથી, અવનીનાં પેટમાં અમારા કુળનું લોહી છે, તેને સાચવવાની તમામ જવાબદારી મારા શિરે રાખીશ” કહેતા અનંત ગળગળો થઇ ગયો.
અવનીના મમ્મી આગળ આવી અનંતનાં બે હાથ પકડી કહ્યું, “ બેટા , તમે અમારી આંખ ખોલી, અમને પણ અમારી દીકરીની ચિંતા તો છે જ પણ સમાજ પણ કેવો છે એ તમે નથી જાણતા?” અવનીના પપ્પા સામે જોઈ બોલ્યા. “જો..તને અને અવનીને વાંધો ન હોય તો અમને પણ કોઈ વાંધો નથી. તમે શું કહો છો, અવનીના પપ્પા?”
અવનીના પપ્પાએ શરમથી માથું નીચું કરી પ્રસ્તાવનો સ્વીકાર કર્યો.
અનંતે અવનીની પાસે જઈ કહ્યું, “તો આપણે ઘરે જઈશું?”
“સંયોગ” -સમ એટલે સારી રીતે અને યોગ એટલે જોડાવું તે. સંયોગને સપના સાથે જોડાતા આવડ્યું ન હતું. જો ખરેખર સપના સાથે લગ્ન થયા ત્યારથી સારી રીતે રહ્યો હોત, તો આ દિવસ ન આવત.
પણ સાવ અજાણી … પોતાને એની પત્ની કહેવડાવતી આ સ્ત્રી સપનાની લાગણી અને મહેનત જોઈ તેની આંખનાં ખૂણેથી એક ટીપું આંસુનું ખર્યું.
પણ સાવ અજાણી … પોતાને એની પત્ની કહેવડાવતી આ સ્ત્રી સપનાની લાગણી અને મહેનત જોઈ તેની આંખનાં ખૂણેથી એક ટીપું આંસુનું ખર્યું.
રાહુલને આમ અચાનક જેલમાં કેવી રીતે જવું પડ્યું અને આવી જડબેસલાક તજવીજ કોણે કરી હશે ? એ વિચારે વ્યોમા વારે વારે ચડી જતી હતી. દુનિયાદારી માટે એણે વકીલને બોલાવી રાહુલ માટે જમાનતની અરજી કરવા કહી દીધું હતું. પણ જો આ કરનાર વ્યક્તિ જનાર્દન જ હોય, તો શા માટે હોય એ વિચાર વારે વારે એને આવતો હતો. એણે ફોન ડિરેક્ટરી ઉપાડી અને ગામના ઉતાર જેવા જનાર્દનનો નંબર શોધવા માંડ્યો.
— દેવદત્ત ઠાકર
No comments:
Post a Comment